Loading...
FilosofijaHistorijaKulturaNaukaSvijetTehnologija

Svi putevi vode u Mostar?

Piše: Sanjin Salahović

Kada putujete autom sa sjevera Europe u Bosnu, umjesto autoputem kroz tunele, pređete Alpe na Brenner Pass-u, drugi rimski put preko Alpa, korišten od ljudi još od novijeg ledenog doba. Ili Via Claudia Augusta, prvi, koji spaja Veronu sa Augsburgom. Pomislite da su tuda, dvije hiljade godina prije, prolazili trgovački karavani i konjanici sa pismima imperijalnih službenika na svom putu između juga i sjevera Rimskog Carstva. Od Afrike do Londona mogli ste govoriti latinski jezik, a mreža puteva od Male Azije, Afrike, kroz Europu prema sjeveru, postavila je fundament današnjem bogatstvu Zapada. Rimsko Carstvo bilo je splet kulturoloških sadržaja koji je uspješno nastavio prenos grčkoga znanja u kontinuitet “kultur-kemijskog spoja” potrebnog civilizacijskom uspjehu Zapada.

Rimska organizacijska, politička, socio-ekonomska tvorevina, kao nosilac kontinuiteta civilizacije starih Grka, predstavljala je vrhunac poljoprivredne revolucije – prve od dvije velike i jedine revolucije u historiji čovjeka koje su uspjele bespovratno promijeniti njegov život.

Nakon pada carstva, njegova atomizirana područja su nastavila koristiti iste puteve, a latinski jezik je i dalje objedinjavao prostore duha. Um europskog srednjega vijeka, zatvoren u religioznu percepciju stvarnosti ispunjenoj idealističkom ljubavi prema nebeskome, otpočeo je svoj dugi put povratka antičkoj zaljubljenosti u zemaljske poslove. Hiljadugodišnji civilizacijski projekat ponovne uspostave balansa između uma i osjećanja, spremio je scenu drugoj, tehnološkoj revoluciji.

Ovaj put iz suprotnog pravca, sa sjevera, iz područja pismene protestantske Škotske bogate inžinjerskim vještinama, kroz Englesku, bazenom uglja uz Rajnu prema jugu, kao požar širio se optimizam baziran na sposobnosti shvatanja tajni prirode i snazi mašina koje mogu raditi za ljude.

I opet preko Alpa, prema Jadranu. Onim istim  putem kojim svake godine idem automobilom odbijajući da koristim tunele na putu prema Bosni. To srednje carstvo dato jednom od tri sina Karla Velikog franačkog, koje je preko hiljadu godina nosilo titulu nastavljača rimskoga carstva i sa Karlom V u 16.st. umalo opet objedinilo Europu, dolazi i do nas kao multikulturna Habzburška monarhija. Duh inžinjerstva, započet u Škotskoj, dotakao je bosanska brda i doline. A multikulturalizam Svetoga Rimskog Carstva sa Habzburzima prenijeo je u Bosnu pragmatičnu misao o stabilnoj politici sa jakom i efikasnom birokratijom i slobodom ostavljenom kulturnoj percepciji sebe kod bosanaca.

Isti onaj ideal s kojim danas u Bosnu dolazi EU, mulitikulturalizam Habzburga, zaustavljen je hicem Gavrila Principa, a Srbija je zatražila da baš ona bude ta koja će tehnološka i politička dostignuća posljednje revolucije tumačiti na prostorima na kojima žive mali narodi oko nje. Dobila je šansu… I nije je ispunila. Male narode je tlačila i učila autokratiji, a ono što je postizala u civilizacijskoj gradnji uporno je rušila. Na razmeđi uticaja centara moći kontinuiteta Istočnog i Zapadnog Rimskog Carstva, Srbija je prokockala svoju šansu da gradi ”svoju” civilizaciju na Balkanu. Istu onu, za koju je, u doba Ante Markovića, dobila, a odbila ponudu od Europe da je uvede u buduću EU. Čak uz pogodnosti oprosta i samih kreditnih dugova Jugoslavije.

I danas ponovo, hvatajući se za slamku europske slabosti, krize liberalne ideje multikulturalizma te opaka izvoza ruskoga nacional-socijalizma i šovinizma u EU, Srbija, po ko zna koji put, hoće da krene iz početka. Kao da je ludo nekritički beskrajan taj lanac učenja i grešaka koje, pored svojih, razbija obilato na tuđim leđima!? Ona hoće reverzirati historiju do prvog relativno sigurnog punkta s kojim može ponovo tražiti dozvolu svomu lokalnom (ne)civilizacijskom projektu. U aranžmanu SKPD Prosveta, šalje Stepu Stepanovića pod Stari most u Mostar. Je li se i Gavrilo sprema na put? Sarajevo je izgubljeno. Okrenuto metafori Stambola, Beča i New York-a. Ne mari… A Mostar, žedan dokazivanja… Kome? Privlači sebi čudne putnike.

Ali vratimo se putevima. Nedavna istraživanja danskih ekonomista sa Univerziteta u Copenhagen-u ukazuju na duboke tragove koje je rimsko ekonomsko i vojno poduzetništvo ostavilo iza sebe. Dopisnik The Telegraph-a iz Rima, Nick Squares piše 10.avg. 2018 u članku pod nazivom: “Svi putevi vode u Rim, ali i prosperitet moderne Europe”:

“ Carl Johan Dalgaard i njegov tim istraživača napravili su mapu puteva Rimskoga Carstva u vrijeme njegove najveće geografske rasprostranjenosti u 117 a.d. Nakon toga su je uporedili sa satelitskim snimcima Europe noću iz 2010 god. sa odsjajem gradova i autoputeva. Otkriće je pokazalo da se gustina rimskih puteva poklapa sa istom onom modernih i da ih prati značajna ekonomska aktivnost. Rimski gradovi, vojne ispostave i putevi su postavili fundament ekonomskom razvoju u dva milenija. Područja koja su ostvarila veću gustinu puteva u antici karakterišu se sa značajno većom gustoćom puteva danas.”

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Translate »